Foresight technologiczny na rzecz zrównoważonego rozwoju Małopolski

Celem projektu Foresight technologiczny na rzecz zrównoważonego rozwoju Małopolski jest stworzenie prognozy rozwoju technologii w województwie małopolskim oraz wyznaczenie priorytetowych kierunków rozwoju w obszarze określonym jako Zrównoważony rozwój. Pole to jest drugim - po Zdrowiu i Życiu - polem badawczym oraz jednym z czterech, które zostaną poddane procesom przewidywania w ramach ogólnopolskiego Narodowego Programu Foresight (NFP).

Realizacja tak sformułowanego nadrzędnego celu projektu będzie ważnym wkładem do NFP w zakresie informacji o kluczowych kierunkach rozwoju województwa małopolskiego. Tym samym regionalna prognoza rozwoju technologii będzie zbiorem cennych wskazówek przy kształtowaniu proinnowacyjnej polityki państwa.

Cele szczegółowe projektu są następujące:

stworzenie metodologii i przeprowadzenie badań foresight na poziomie województwa,
zaprojektowanie scenariuszy rozwoju technologii w regionie,
wsparcie prognozowania rozwoju technologii w kraju,
stworzenie sieci współpracy jednostek badawczych, szkół wyższych, przedsiębiorstw oraz władz regionalnych.

Projekt przewiduje przeprowadzenie prognoz rozwoju w 3 obszarach badawczych: Wzrost gospodarczy (Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie), Infrastruktura (w tym transport) (Politechnika Krakowska), Zasoby naturalne oraz nowe materiały (Akademia Górniczo-Hutnicza).

W tym celu będą powołane 3 panele ekspertów. W ramach prac m.in. zostaną określone diagnozy dziedzin badawczych, nastąpi doprecyzowanie obszarów badawczych, zostaną przeprowadzone konsultacje społeczne hipotez badawczych (poprzez przeprowadzenie badań ankietowych), a także powstaną scenariusze rozwoju. Produktami projektu będą: raport z badań oraz dokumentacja umożliwiająca wykorzystanie zastosowanej metody w przyszłości.

Projekt wpisuje się w cel C.III.1.1 Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Małopolskiego 2005-2013 zakładający wykonywanie regionalnych badań foresight.

W ramach projektu realizowanych będzie pięć zadań badawczych:

Przygotowanie diagnoz dziedzin badawczych stanowiących przedmiot badań foresight
Ustalenie i weryfikacja wstępnych hipotez badawczych dotyczących obszarów objętych badaniami foresight
Przeprowadzenie badań ankietowych oraz sporządzenie raportów cząstkowych z wynikami badań
Przygotowanie prognozy rozwoju nowych technologii w regionie
Przeprowadzenie konsultacji wyników badań foresight wśród przedstawicieli nauki, gospodarki i administracji publicznej

Zadanie 1. Przygotowanie diagnoz dziedzin badawczych stanowiących przedmiot badań foresight

Zgodnie z przyjętą metodologią, projekt będzie koncentrował się na wypracowaniu prognoz rozwoju technologii w Małopolsce w odniesieniu do trzech obszarów. Dlatego działania podejmowane w ramach Zadania 1 będą miały na celu identyfikację aktualnego stanu rozwoju technologii w badanych dziedzinach. Rezultatem tak rozumianego zakresu prac badawczych będą opracowania diagnostyczne, stanowiące punkt wyjścia dla realizacji zadań prognostycznych. W szczególności diagnozy zostaną wykorzystane w toku obrad paneli ekspertów oraz stanowić będą ważne źródło wiedzy dla formułowania hipotez specyficznych dla badań foresight. Realizacja zarówno Zadania 1, jak i kolejnych jest ściśle podporządkowana metodologii prowadzenia badań foresight, wypracowanej i zweryfikowanej przez zespoły badawcze, osiągające najbardziej znaczące sukcesy w tej dziedzinie. Bazując na doświadczeniach, przygotowanie diagnoz badawczych rozpocznie się od ukonstytuowania panelów ekspertów, pełniących kluczową rolę merytoryczną w toku implementacji badań foresight. Gremia te będą składały się ze specjalistów reprezentujących: szkoły wyższe, jednostki badawcze, przedsiębiorstwa i władze regionalne. Każdy z paneli będzie składał się z: przewodniczącego, 2 sekretarzy i 3-5 członków. Zadania przewodniczącego, wykraczające poza funkcję członka panelu, będą sprowadzać się m.in. do koordynowania i przewodzenia pracom prowadzonym w ramach paneli oraz aktywizacji respondentów do udziału w badaniach ankietowych. Dodatkową rolą sekretarzy będzie redagowanie cząstkowych i końcowych opracowań, będących rezultatem prac paneli.
W ramach Zadania 1 zostanie uściślony zakres badań prowadzonych w ramach projektu. Pomocne w tym względzie będą światowe i krajowe doświadczenia w zakresie analiz kierunków rozwoju technologii. Na tej podstawie zostanie przygotowane opracowanie cząstkowe, które będzie stanowić wytyczne w zakresie metody i zakresu prowadzenia badań w projekcie,. Należy zwrócić uwagę, że począwszy od Zadania 1 prowadzona będzie permanentna promocja projektu. Działania tego rodzaju są istotnym elementem metodologii badań foresight, jak również zaliczają się do obowiązkowych dla wszystkich zespołów naukowo-badawczych realizujących prace badawcze współfinansowane z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej, w tym również w ramach SPO WKP. Dlatego w ramach projektu stosowne informacje zostaną umieszczone w witrynie internetowej projektu, zawierającej także aktualności o bieżących pracach. Znajdą się tam również ważniejsze dokumenty powstałe w toku realizacji poszczególnych zadań. Informacje o prowadzeniu badań foresight będą rozpowszechniane przez partnerów projektu.

Zadanie 2. Ustalenie i weryfikacja wstępnych hipotez badawczych dotyczących obszarów objętych badaniami foresight

W ramach Zadania 2 zostaną zrealizowane prace badawcze zmierzające do przygotowania i weryfikacji hipotez badawczych, które zostaną poddane prognozom. W tym celu panele ekspertów dokonają uściślenia zakresów tematycznych, które zostaną poddane procesom foresight w dalszej części projektu. Paneliści ustalą też najważniejsze kierunki rozwoju, które następnie zostaną poddane konsultacjom społecznym z wykorzystaniem kwestionariuszy diagnostycznych. W ramach Zadania 2 dla każdej z trzech dziedzin badawczych zostanie sporządzony formularz ankietowy, w którym oprócz wybranych najważniejszych kierunków rozwoju, zostaną umieszczone inne pytania związane z perspektywami dziedzin. Do udziału w badaniu kwestionariuszowym zostaną zaproszeni respondenci, wywodzący się ze szkół wyższych, jednostek badawczych oraz przedsiębiorstw. W zależności od charakteru danej dziedziny badawczej będą także reprezentować inne środowiska. Istotnym elementem przyjętej metodologii będzie przeprowadzenie badania pilotażowego, mającego na celu sprawdzenie, czy kwestionariusz diagnostyczny został skonstruowany w sposób logiczny i przejrzysty. Uwagi merytoryczne oraz techniczne zostaną uwzględnione w kwestionariuszach przed właściwą turą badań.

Zadanie 3. Przeprowadzenie badań ankietowych oraz sporządzenie raportów cząstkowych z wynikami badań

Celem Zadania 3 jest przygotowanie hipotez badawczych dotyczących prognoz rozwoju technologii w ramach każdego z trzech badanych obszarów. Hipotezy zostaną zamieszczone w kwestionariuszach, adresowanych do wyselekcjonowanych respondentów, których rolą będzie udzielenie odpowiedzi na poszczególne pytania w określonym czasie. Badanie to służy weryfikacji trafności hipotez (oczekiwanych kierunków rozwoju technologii) sformułowanych w gronie członków zespołu panelu ekspertów. Na podstawie prognoz rozwoju technologii sformułowanych przez panele ekspertów oraz skonfrontowanych z opiniami respondentów zostaną opracowane raporty cząstkowe z wynikami badań (po jednym dla każdej dziedziny badawczej). W opracowaniach zostaną określone ścieżki rozwoju dziedzin badawczych oraz priorytety rozwoju. Tezy zawarte w raportach będą służyć konceptualizacji oraz wdrożeniu Narodowego Programu Foresight w polu Zrównoważony rozwój, a ponadto Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Małopolskiego 2005-2013 (RSI).

Zadanie 4. Przygotowanie prognozy rozwoju nowych technologii w regionie

Niezbędnym elementem projektu będzie również opisanie scenariuszy postępowania w ramach każdej z dziedzin poddanych procesom foresight w Małopolsce. W trakcie konstruowania scenariuszy użyteczna będzie analiza obszarów badawczych przeprowadzona metodą SWOT. Konstrukcja scenariuszy będzie uzależniona zarówno od wyznaczonych przez panelistów kierunków rozwoju, jak też wyników badań kwestionariuszowych uzyskanych w toku konsultacji społecznych. Scenariusze oraz zweryfikowane hipotezy badawcze będą stanowić treść raportu końcowego z wynikami regionalnego badania foresight. Opracowanie to będzie składało się również z najważniejszych elementów raportów diagnostycznych. W raporcie końcowym zostaną też umieszczone informacje o metodologii badań. Powstałe opracowanie będzie służyć zarówno władzom centralnym jako uzupełnienie Narodowego Programu Foresight w polu Zrównoważony rozwój, jak i władzom regionalnym przy wyznaczaniu kierunków działań w ramach programów innowacyjnych.

Zadanie 5. Przeprowadzenie konsultacji wyników badań foresight wśród przedstawicieli nauki, gospodarki i administracji publicznej

W ramach Zadania 5 zostanie przygotowana dokumentacja umożliwiająca wykorzystanie zastosowanej metody prowadzenia badań foresight w innych regionach oraz w odniesieniu do innych obszarów badawczych. W dokumentacji końcowej zostaną też uwzględnione informacje o przebiegu prac projektowych oraz ewentualne rekomendacje. Powstałe opracowania staną się przedmiotem upowszechnienia. Produkty wypracowane w ramach projektu udostępni się w postaci dokumentacji pomocnej w realizacji Narodowego Programu Foresight. Z kolei władzom regionalnym dokumentacja posłuży do formułowania strategii oraz programów, a także jako wkład do RSI. W ramach upowszechniania metodologii oraz rezultatów badań zostanie też zorganizowana konferencja. Opracowane prognozy i scenariusze rozwoju wskażą propozycje kierunków zmian w polityce regionalnej oraz działalności firm. Doświadczenia krajów rozwiniętych, a także kierunki polityk wskazane np. w Strategii Lizbońskiej stwierdzają, że jednym z warunków szybkiego wzrostu gospodarczego jest budowa społeczeństwa informacyjnego. Należy spodziewać się podobnych wniosków w opracowaniach powstałych w ramach projektu. Zatem należy podkreślić jego pozytywny wpływ na rozwój społeczeństwa informacyjnego.

Partnerzy

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i budżetu państwa